برگزیدگان سومین دوره‌ی اهدای نشان لاک‌پشت پرنده

سومین دوره جشن سالانه لاک پشت پرنده با اهدای نشان ویژه به ناصر ایرانی، نویسنده و علی اکبر صادقی، تصویرگر به عنوان هنرمندان پیشکسوت و همچنین اهدای دو نشان طلایی و دو نشان نقره‌ای به خط پایان رسید.

سومین دوره جشن سالانه اهدای نشان لاک پشت پرنده عصر روز جمعه (هشتم اسفند ۱۳۹۳) در شهرکتاب مرکزی برگزار شد. در این مراسم که نویسندگان، مترجمان و تصویرگران کتاب کودک و نوجوان و همین طور کودکان و خانواده‌هایشان حضور داشتند، نشان‌های ویژه، طلایی و نقره‌ای لاک پشت پرنده به برگزیدگان اهدا شد.

رد ادبیات کهن در داستان‌های امروز

در ابتدای این مراسم، شیوا حریری، یکی از اعضای هیات داوران جایزه لاک پشت پرنده بیانیه هیات داوران درباره کتاب‌های بازنویسی را خواند. در این بیانیه آمده است :«ادبیات کودک ایران، از دیرباز با متون کهن و سنتی ادبیات ایرانی پیوند داشته است و آثار بسیاری به بازگویی، بازآفرینی، بازنویسی و بازپردازی متون کهن ادبی پرداخته‌اند تا میان جهان کودکان امروز با ادبیات کهن‌سال فارسی پیوند بزنند، آنها را با گنجینه ادبیات ایران آشنا کنند، از ظرفیت‌های ادبی متون کهن استفاده کنند، و روایات و اشعار نغز کهن و مفاهیم جاودان‌خرد فارسی را بازگو کنند. از ۴۰ سال پیش، احیای متون کهن که هدفی جز آموزش (پندآموزی، زبان‌آموزی یا آموزش ادبی) نداشت به گونه‌ای از ادبیات تبدیل شد که می‌کوشید ارزش‌های ناب ادبی، فضای خیالی ادبیات فارسی و داستان‌های جذاب این متن‌ها را برای کودکان بازسازی کند، یا با استفاده از قالب‌های کهن فارسی مضامین و مفاهیم نو را در ادبیات کودک ایران وارد کند. به عبارت دیگر از آن زمان تا کنون، احیای متون ادبی کهن، به یکی از پربارترین، پر طرفدارترین و در عین حال موجه‌ترین گونه‌های ادبیات کودک ایران بدل شده است.

این جریان دیرینه در سال‌های اخیر دوچندان گستردگی یافته است. در فهرست نامزدهای امسال لاک‌پشت پرنده، گذشته از آثاری که اشاراتی غیر مستقیم به گنجینه ادبیات کهن دارند، بعضی آثار بازنویسی متون کهن ادبی هستند. در تمامی سال‌های اخیر، بازنویسی‌های خلاقانه و ارزشمندی در ادبیات کودک فارسی منتشر شده‌اند؛ امسال هم همینطور. بازنویسی‌هایی که دریافت کمابیش درستی از متن مبداء دارند، ایده‌ای خلاقانه و روزآمد برای بازنویسی دارند، برای این خلق مجدد زمان و اندیشه فراوانی را صرف کرده‌اند و حاصلی پیراسته و جذاب دارند. اما اگر نگاهی به مجموع بازنویسی‌های زمانه‌مان کنیم، اوضاع اینقدرها هم نویدبخش نیست.

امکان تولید سریع و ارزان یا به عبارت دیگر امکان سری‌کاریِ این متون موجه و پرطرفدار در سال‌های اخیر، به جای آنکه به فرصتی برای رشد این گونه بدل شود، چهره‌ تهدید به خود گرفته است. آنچه در شماری از این کتاب‌ها دیده می‌شود، این تهدید را جدی‌تر کرده است: عدم آشنایی با متون کهن یا نا آشنا بودن با زبان کهن فارسی گاه تا مرز بدفهمی و نگارش کتاب‌های پراشتباه پیش رفته است و نداشتن ایده‌ای برای بازنویسی، بازآفرینی یا بازگویی خلاقانه‌ متون کهن بعضی از بازنویسی‌ها را به کتاب‌های سفارشی شبیه کرده. اغلاط و اشتباهات گوناگون در متن این کتاب‌ها نشان دهنده‌ی بی‌توجهی تولیدکنندگان به کیفیت این گونه کتاب‌ها است، و به این ترتیب شکلی از کتاب‌های بازاری زیر پوشش بازنویسی خود را موجه و ارزشمند جلوه می‌دهند.

خانواده‌ها، کتابداران، ناشران و کتاب‌فروشان در این میان باید توجه ویژه‌ای به شرایط امروزین بازنویسی‌ها داشته باشند و در انتخاب این گونه کتاب‌ها کودکان و نوجوانان را یاری کنند. »

لاک پشت پرنده، جشنی متفاوت

م‍ژگان امجد، مدیر فروشگاه مرکزی شهر کتاب در این مراسم با اظهار امیدواری به اینکه سومین جشن سالانه نشان لاک پشت پرنده برگزار شود، گفت: «علاقه‌مند هستیم تا اگر گروه‌های دیگر با هدف اعتلای رشد فرهنگی کودک و نوجوان بانی برگزاری جوایز مشابهی شوند، تمام تجربه و همکاری‌های لازم را با آنها داشته باشیم. »

او با بیان اینکه جشن سالانه اهدای نشان لاک پشت پرنده جشنی متفاوت است که در سالن همایش و اجتماعات برگزار نمی‌شود و محل برگزاری آن کتابفروشی است، افزود: «انتخاب یک کتابفروشی برای این موضوع، کاملاً هدفدار بوده و برگزاری این مراسم در کتابفروشی برای کودکان و نوجوانان این مزیت را دارد که آنها می‌توانند در این محیط با پدیدآورندگان کتاب‌ها آشنا شوند و گفتگو کنند. »

امجد برگزاری سومین دوره جشن سالانه لاک پشت پرنده را حاصل تلاش سخت یک ساله هیات داوران، اعضای پژوهشنامه ادبیات کودکان و نوجوانان و شهر کتاب مرکزی عنوان کرد.

یادی از فریده فرجام

در قسمت دیگری از این مراسم که بخش «یاد» عنوان داشت، از فریده فرجام تشکر و تقدیر شد. در این بخش یادی شد از  کتاب «مهمان‌های ناخوانده» که فریده فرجام آن را به نوشته تحریر در آورده است و جودی فرمانفرماییان تصویرگری آن را انجام داد. شکوه حاجی نصراله، از دیگر اعضای هیات داوران، بیانیه این بخش را خواند. در این بیانیه آمده است: «هیئت داورانِ دومین دوره‌ اهدای نشان طلایی و نقره‌ای لاک‌پشت پرنده در بخش یاد، توجه مخاطبان را به کتاب مهمان‌های ناخوانده جلب می‌کند. کتابی که توجه کودکان چند نسل را به خود جلب کرده و توانسته در حافظه آن‌ها بماند، کتابی که الهام‌بخش روایت‌های بسیاری بوده و شخصیت‌هایش از کتاب فراتر رفته‌اند. هیئت داوران یاد نویسنده‌ی این کتاب، خانم فریده فرجام را گرامی می‌دارد و برایشان تندرستی و نوشتن برای کودکان سرزمینمان را آرزو می‌کند.»

لاک‌پشت پرنده حرکتی ترویجی برای تشویق خانواده‌ها به کتاب خواندن است

در بخش دیگری از این مراسم بیانیه هیات داوران توسط محمود برآبادی خوانده شد. در این بیانیه آمده است: «سال گذشته در دو بیانیه‌ جداگانه به دو موضوع متفاوت اشاره کردیم که یادآوری‌شان ضروری است. گفتیم: ما ممکن است در راه یافتن یا نیافتن کتابی به فهرست، رتبه‌بندی و اهدای نشان به آن اشتباه کنیم اما مطمئنیم که لاک‌پشت پرنده حرکتی ترویجی است برای تشویق خانواده‌ها به خریدن و خواندن کتاب برای بچه‌هایشان. تأثیر لاک‌پشت پرنده بیش از آن‌که در انتخاب یک یا چند کتاب باشد، در انتخاب کتاب خواندن برای کودکان به عنوان «ارزش» در دوران جدید است. بنابراین فهرست لاک‌پشت پرنده حرکتی است نه‌تنها به سودِ کتاب‌های فهرست، که به سودِ تمام کتاب‌هایی که در قفسه‌‌ی کتاب‌فروشی‌ها و کتاب‌خانه‌ها چشم‌به‌راه خانواده‌ها، کودکان و نوجوانانند.

امسال هم‌‌ همان را می‌گوییم و همه‌‌ خانواده‌های ایرانی را به خریدن و خواندن کتاب برای کودکان و نوجوانان دعوت می‌کنیم و از آن‌ها می‌خواهیم تا سال نو را با اهدای کتاب به عنوان عیدی به کودکان و نوجوانانشان جشن بگیرند.

ما همچنین گفتیم: انکار نمی‌کنیم که برخلاف فهرست‌های فصلی که همه‌ کتاب‌ها با حداقل‌های لازم به آن راه می‌یابند، در اهدای نشان‌های طلایی و نقره‌ای سخت‌گیر هستیم. طبق شیوه‌نامه‌ اجرایی لاک‌پشت پرنده، کتاب‌هایی موفق به دریافت نشان طلایی می‌شوند که بیش از دو سوم همه‌ی داوران و کتاب‌هایی موفق به دریافت نشان نقره‌ای می‌شوند که دست‌کم دو سوم داوران به آن رأی داده باشند. طبیعی است که دست یافتن به چنین توافقی بسیار سخت است و کتاب باید ویژگی‌های منحصر به فردی داشته باشد تا از چنین رأیی برخوردار شود.

در دوره‌ پیش متاسفانه چنین توافقی برای هیچ کتابی شکل نگرفت و ما نتوانستیم نشان طلایی اهدا کنیم و امسال خوشحالیم که به آرزوی کوچک پارسالمان رسیده‌ایم و شما می‌توانید امروز شاهد پرواز لاک پشت‌های پرنده‌ی طلایی باشید! »

ناصر ایرانی: لاک پشت پرنده، پرهیجان‌ترین مراسمی است که تاکنون دیده‌ام!

اجرای مراسم اعلام برگزیدگان سومین دوره جشن سالانه لاک پشت پرنده را حدیث لرزغلامی بر عهده داشت. نخستین نشان ویژه لاک پشت پرنده به علی اکبر صادقی، نقاش و تصویرگر اهدا شد. او در بخشی از سخنانش اظهار داشت: «هنرمندان رسول خدا هستند در روی زمین تا نادیده‌ها و ناشنیده‌ها را برای انسان بیان کنند. دو خط موازی هیچ وقت به هم نمی‌رسد مگر اینکه عاشق باشند و در یک نقطه تلاقی کنند. »

نشان ویژه بعدی لاک پشت پرنده به ناصر ایرانی نویسنده پیشکسوت ادبیات کودک و نوجوان رسید. او پس از دریافت این نشان گفت: «خیلی خوشحالم که پس از سال‌ها خانه نشینی و گوشه گیری من، هیات داوران لاک پشت پرنده از من یاد کردند و این جایزه ارزنده را به من دادند. تا جایی که حافظه ضعیف من یاری می‌دهد این زیباترین و پرهیجان‌ترین مراسمی است که تاکنون دیده‌ام چون در صدر آن پرارزش‌ترین و زیباترین موجودات هستی یعنی کودکان وجود دارند و من در برابر این کودکان کتاب‌دوست تعظیم می‌کنم. »

برگزیدگان نشان نقره‌ای

بخش پایانی سومین دوره اهدای نشان‌های طلایی و نقره‌ای جایزه لاک پشت پرنده با حضور علی اکبر صادقی، مژگان رییسی امجد، محمود برآبادی و مهدی حجوانی، مدیر مسئول پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان اهدا شد.  جایزه لاک پشت پرنده این دوره، دو برگزیده برای نشان نقره‌ای و دو برگزیده هم برای نشان طلایی داشت ونخستین برگزیده نشان نقره‌ای به خاطر برخورد خلاقانه و امروزی با نثری قدیمی و طنزی متفاوت به صورت مشترک به مهدی فاتحی، حامد حبیبی به خاطر مجموعه «شب هزار و دوم» اهدا شد.

دیگر نشان نقره‌ای لاک پشت پرنده نیز به «آنت لنگن» به خاطر مجموعه «فلکیس» قرار بود اهدا شود اما مهدی یوسفی به نمایندگی از این نویسنده نامه او را مبنی بر دلایلش برای قبول نکردن این نشان قرائت کرد. به گفته این نویسنده با وجود اینکه از اهدای این جایزه که از فرهنگی کهن به او رسیده خوشحال است اما به دلیل نبود حق کپی رایت در ایران از گرفتن این جایزه خوددرای کرد. او در نامه‌اش آورده است که «من یک نویسنده تمام وقت هستم که زندگی خود را بر اساس حق التالیف می‌گذرانم اما حق من در کشور شما رعایت نمی‌شود و با وجود علاقه ام به دریافت این نشان نمی‌توانم آن را قبول کنم. امیدوارم کپی رایت کتاب من رعایت شود تا در نمایشگاه بین المللی کتاب تهران به ایران سفر و این جایزه را دریافت کنم.

یوسفی در ادامه گفت: «پس از دریافت نامه خانم لنگن از سویی مسائل نشر در ایران مطرح بود و از سوی دیگر نمی‌شد به صدای اعتراض این نویسنده گوش نکرد بنابراین با همکاری انتشارات زعفران قرار شد ناشر با نویسنده به توافق برسند و بتوانیم این جایزه را به ایشان اهدا کنیم. »

اما نشان نقره‌ای لاک پشت پرنده به محبوبه نجف‌خانی، مترجم کتاب‌های کودک و نوجوان به خاطر انتخاب جسورانه و ترجمه خوب و روان مجموعه فلکیس اهدا شد.

برگزیدگان نشان طلایی

نشان طلایی سومین دوره جشن لاک پشت پرنده به خاطر بنیانگذاری شیوه‌ای نو در آموزش زبان فارسی و اهمیت دادن به ادبیات در آموزش به محمد هادی محمدی به خاطر کتاب‌های «آواورزی با سی‌بی‌لک» و «الفباورزی با کاکاکلاغه» اهدا شد. محمدی در این مراسم گفت: «خیلی خوشحالم که هیات داوران به شیوه آموزش ادبیات در کتابهای کودک و نوجوان دقت و توجه کرده‌اند تا کودکان از راه ادبیات بتوانند زبان و ادبیات بیاموزند. »

دیگر نشان طلایی لاک پشت پرنده به خاطر تلفیق هنرمندانه و تصویرسازی در روایتی عاطفی و تامل برانگیز و ارائه پیشنهادی نو در داستان‌های کودکانه به «دیوید آلموند» به خاطر کتاب « پدر اسلاگ» اهدا شد. او در پیامی ویدئویی تشکر خود را از اعطای این جایزه اعلام کرد و گفت: «از دریافت این جایزه واقعا هیجان زده و خوشحالم. این کتاب در شهری شکل گرفته که من در آن بزرگ شدم. من پسربچه‌ای بودم شبیه پسربچه‌های این داستان و من این داستان را با کودکی خودم، شهر خودم که در شمال انگلستان است و با زبان خودم نوشتم و حالا خیلی خوشحالم که داستان من را که در شهری در شمال انگلستان و ۴۰۰ کیلومتری لندن و ۶۰ کیلومتری اسکاتلند شکل گرفته، بچه‌های ایرانی هم خوانده‌اند. این نشان می‌دهد که قصه‌ها از مرزها، کشورها و ملت‌ها می‌گذرند و ما را به هم پیوند می‌دهند. »

همچنین به خاطر ترجمه خوب و روان «پدر اسلاگ» به نسرین وکیلی نیز نشان طلایی لاک پشت پرنده اهدا شد. او نیز ضمن تشکر از هیات داوران گفت: «من سالیان سال با داستان‌های آلموند زندگی کردم و می‌دانم تمام آن صحنه‌هایی که به نظر منتقدان رئالیسم جادویی یا فرم های دیگری از ادبیات است در دنیای واقعی وجود دارد. همچنین این نویسنده در سال ۲۰۱۰ جایزه هانس کریستین اندرسن که نوبل کوچک ادبیات است را نیز دریافت کرده است. »

در حاشیه

گروه هنری «آدمک» که فعالیت خود را از سال ۱۳۹۰ آغاز کرده است، طی این برنامه به اجرای موسیقی پرداختند و سرود لاک پشت پرنده را که به طور اختصاصی برای این جایزه، تهیه و تنظیم کرده‌اند، برای کودکان و میهمانان حاضر در شهر کتاب مرکزی اجرا کردند. همچنین در بخش‌های دیگری از این مراسم، گروه هنری «خیالباف» داستان «مهمان‌های ناخوانده» نوشته فریده فرجام با استفاده از تکنیک سایه‌بازی برای کودکان اجرا کردند و بچه‌ها هم این گروه را در اجرای این داستان همراهی کردند. پس از پایان مراسم نیز عروسک‌های «آکولا»، «دکتر با‍ژوک» و «کرم کتاب» به استقبال بچه‌ها رفتند و آنها را به جشن امضای دوازدمین جشن امضای لاک پشت پرنده دعوت کردند و نویسندگان و مترجمان حاضر در مراسم، کتاب‌های خود را برای کودکان و نوجوانان علاقه‌مند امضا کردند.

· 9 اسفند، 1393

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *