pazhuheshnameh-No.1

نوجوانان چه می‌گویند؟؛ تأثیر ادبیات وحشت بر نوجوانان

نهضت قریشی‌نژاد* پژوهش درباره‌ی دیدگاه‌های نوجوانان و نگاهشان به ادبیات وحشت می‌تواند برای مربیان، دست‌اندرکاران ادبیات کودک و نوجوان و نیز کسانی که با این گروه‌های سنی کار می‌کنند مفید باشد. آشنایی با این دیدگاه‌ها می‌تواند در شناخت نوجوانان به ما کمک کند، اما انجام این پژوهش‌ها نیازمند استفاده از ابزار پژوهشی دقیق است تا نتایجش را بتوان به عموم نوجوانان تعمیم داد. آنچه می‌خوانید تجربه‌ی یک مربی است از برخورد با صد و پنجاه نوجوان دختر در اصفهان. می‌دانیم که این تجربه باید گسترش یافته و از نظر روش‌های تحقیق نیز دقیق‌‌تر شود، اما در نبود کارهای پژوهشی، چنین تجربه‌هایی نیز غنیمت است. *** در سال‌های اخیر نوجوانان به خواندن کتاب‌های ترسناک روی آورده‌اند واین موضوع مربّیان، مروجان کتابخوانی، پدرها ومادرها و همه‌ی علاقه‌مندان به پرورش نوجوانان را به یافتن پاسخ برای سؤال‌های زیر برمی‌انگیزد: –    کتاب‌های ترسناک چه تأثیری بر نوجوانان دارند؟ –    جریانی را که به وجود…

pazhuheshnameh-9

کندکاوی اخلاقی پیرامون «شب گربه‌های چشم سفید»

حسین شیخ‌رضایی، لیلا لامعی رامندی، ساناز توسلی، آذر نشاط‌روح فاطمه دارنگ، فرشته اسکندری‌نژاد، شهلا نظری، زهرا شیرازی درآمد اخلاق و چگونگی زیست اخلاقی از مهم‌ترین، مناقشه‌برانگیزترین و زنده‌ترین حوزه‌های بحث معاصر است و به دلیل اهمیت و نقش غیرقابل انکار اخلاق در تنظیم رفتارهاى فردى، مناسبات اجتماعى، و حتى روابط بین‌المللى رشته‌ها و تخصص‌هاى گوناگونى به پژوهش در باب آن مشغول‌اند. آنچه امروزه از اخلاق مراد می‌شود، بسیار متفاوت با دیدگاهى سنتى است که مطابق با آن نقش و کارکرد اخلاق محدود به ارائه‌ی دستورالعمل‌ها و اوامری‌ خشک و غیرقابل‌چون‌وچرا بود همچنین عالمان علم اخلاق دیگر از نقش مرشد و راهنما خارج شده و وظیفه‌ی خود را صرفاً ارائه‌ی توصیه‌هاى اخلاقى نمی‌دانند. در برنامه‌ریزی‌های فلسفه برای کودکان نیز اخلاق از مهم‌ترین مؤلفه‌های مورد بحث بوده است. هدف در اینجا نه آموزش مستقیم مفاهیم اخلاقی و دادن کلیشه‌هایی اندرزگویانه به کودکان، بلکه حساس کردن آنان به شنیدن استدلال‌های اخلاقی مختلف و…

siamak-golshiri

جزییات به جای موسیقی و نورآبی

سیامک گلشیری از معدود نویسندگان ایرانی است که تجربه‌ی نوشتن در ژانر ادبیات وحشت دارد. آثار او اگرچه در میان منتقدان ادبیات کودک نظرهای متفاوتی را برانگیخته، اما با استقبال مخاطبان روبه‌رو شده است. او در گفت‌وگو با انسیه موسویان تجربه و دیدگاه خود را درباره‌ی این نوع ادبیات در ایران بازگو می‌کند. * اجازه بدهید ابتدا این سوال را مطرح کنم که ویژگی‌ها و شاخص‌های داستا‌‌ن‌های ژانر وحشت چیست؟ خوب شاخصه‌های بسیاری دارد. عوامل بسیاری باید دست به دست هم بدهند تا بتوانند وحشت را به‌وجود بیاورند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این داستان‌ها شخصیت‌های آن‌ها هستند. معمولاً ما در این نوع داستان‌ها با دو نوع شخصیت مواجهیم: شخصیت قربانی یا قربانیان و شخصیت یا شخصیت‌هایی که به دنبال گرفتن قربانی هستند؛ البته در بسیاری موارد با شخصیت‌هایی هم مواجهیم که به دنبال شکار شخصیت‌های پلیدند و گاهی البته در میان قربانیان هستند. گاهی در فیلمی یا داستانی دیده‌ام که…

mohsen-hejri

لذت از هراس؛ زیبایی‌شناسی ادبیات وحشت

محسن هجری: به تعبیر کانت در امر زیبا هماهنگی، انسجام و هدفداری دیده می‌شود و لذت می‌تواند پیامد مواجهه‌ی آدمی با زیبایی باشد. درنقطه‌ی مقابل، آدمی به محض آن‌که با نازیبایی ناشی از پراکندگی و بی‌نظمی وتخریب مواجه می‌شود، دچار رنج وهراس می‌گردد. با این حال  به نظر می‌رسد نگاه کانتی در تبیین لذت‌بخشی ادبیات وحشت به بن‌بست گرفتار می‌آید، چون مخاطب سوژه‌هایی را لذت‌بخش می‌بیند که هماهنگی و انسجام پدیده‌ها را مختل می‌کنند و آن چه را ما اهداف متعالی و زیبا می‌خوانیم به نابودی می‌کشاند! و پرسش اساسی این است که چرا مخاطب ادبیات وحشت اندیشیدن به هیولاها واشباحی را که در تاریکی به آدمی‌حمله‌ور می‌شوند و او را قربانی می‌کنند لذت‌بخش می‌بیند، درحالی‌که حس زیبایی‌شناسی اقتضا می‌کند اقبال مخاطب به ادبیات از آن رو باشد که جهانی زیباتر از آن‌چه در واقعیت می‌بیند تجربه کند؟ پاسخ قانع‌کننده به این پرسش بسیار دشوار است، اما دراین نوشتار تلاش…

pazhuheshnameh-No.1

وحشت به مانند کالا

کیمبرلی رینُلدز ترجمه‌ی مسعود ملک‌یاری اشاره‌ی مترجم: ادبیات وحشت در ایران، مانند بسیاری از پدیده‌های وارداتی، فله‌ای و بی‌هیچ حساب و کتاب در دسترس قرار گرفت. ناشران، بی‌آن‌که بر آستانه‌ی تحمل و ترس کودکان و نوجوانان ایران اشراف داشته باشند، هرچه در فهرست بِفروش‌های جهان بود آوردند و منتشر کردند. کسی به این نکته توجه نکرد که بافت فرهنگی بچه‌های ما تاب یورش یکباره‌ی هیولاهای وحشتناک و نسل تازه‌ی خون‌آشام‌ها را دارد یا نه. نگارنده، برای کسب تجربه و آگاهی از این موج تازه در ادبیات کودک و نوجوان، بیش از چهل عنوان کتاب در این حوزه خوانده و ویرایش کرده است. حتی دو سالی، برای مواجهه با نوجوانانی که مشتاقانه این کتاب‌ها را فله‌ای می‌بلعیدند، در غرفه‌ی برخی ناشران حاضر شده تا دلایل این اقبال و استقبال را بیابد. سخن بسیار است و مجال کم. در این اشاره همین را می‌توان گفت که بسیاری از والدین تسلیم خواست بچه‌های…

NO1-16

روباهی که می‌خواست خودش باشد

آزاده نجفیان: روبی روباه نوجوانی است که با مادر و ناپدری پولدار، اما خسیسش زندگی می‌کند. او با فرارسیدن تابستان تصمیم می‌گیرد کاری پیدا کند تا مجبور نباشد از ناپدری‌اش پول توجیبی بگیرد. پس از جستجوی بسیار در یک شغل عجیب استخدام می‌شود، اما مادرش این کار تازه‌ی او را دوست ندارد و سعی می‌کند جلوی او را بگیرد و با او درگیر می‌شود، اما در این درگیری دم روبی کنده می‌شود و او به بیماری «سر و تهی»، که مخصوص روباه‌های دُم‌کنده است، دچار می‌شود. روبی تمام جملات را سروته می‌گوید و این آغاز تابستان پر ماجرای او است. روبی کمی با بقیه‌ی روباه‌ها متفاوت است و از نظر آن‌ها روباه کاملی نیست. در مدرسه به «روبی یک کلک» مشهور است، چرا که برخلاف روباه‌های دیگر تنها همان یک کلک روباه و زاغ را بلد است. اما او مصمم است مستقل شود و برای این آزادی و استقلال حتی…

NO1-15

تنها یک تلنگر

تفاوت گذاشتن میان دختر یا پسر یکی از موضوعات مهم خانواده‌ها و بچه‌های امروز است و کتاب «پیراهن بیل» به صورت گذرا به این مسئله پرداخته است. داستان از این قرار است که صبح زود مادر بیل لباسی صورتی با دگمه‌های صدفی به او می‌پوشاند؛ اعتراض‌های او به جایی نمی‌رسد و به این ماجرا تن می‌دهد. این لباس صورتی در ظاهر لباسی است مثل لباس‌های دیگر، اما به خاطر تصوری که از رنگ و شکل لباس در ذهن بیل و بقیه است، او با برخوردهای دیگری روبه‌رو می‌شود. این داستان به نحوی از این موضوع استفاده کرده تا به تفاوت‌ها اشاره کند. انتظاری که از دخترها و پسرها دارند متفاوت است. پسرها حق‌هایی دارند که آن‌ها را برای دخترها قایل نیستند. فراموش نکنیم این اتفاق در کشوری دیگر، هر چند در سال‌های بسیار دور، می‌افتد. از دخترها انتظار پاکیزیگی دارند، انتظار اینکه بی‌سروصدا باشند و بپذیرند بازی نکنند، و اینکه…

NO1-14

در حد حوصله‌ی بچه‌ها

هر کس کودکی در خانه داشته باشد و به کودکش اهمیت بدهد، قصه‌گویی و قصه‌خوانی برایش کاری همیشگی خواهد بود. اگر بچه‌ها را عادت بدهیم قصه می‌خواهند و اگر آن‌ها از قصه‌های تکراری خسته نشوند، ما، از تکرار کردن قصه‌هایی که بلدیم و چند کتابی که دمِ‌دست داریم، خسته می‌شویم. شاید به همین خاطر است که مدت‌ها است انتشار کتاب‌های پرقصه، که برای هر شب یک قصه گذاشته‌اند، باب شده‌. از این دست کتاب‌ها تاکنون مجموعه‌های زیادی منتشر شده است و برخی از این مجموعه‌ها کاربردی و از نظر ادبی و هنری مناسب هستند. «کتاب‌های نارنجی»، که مجموعه‌ای از کتاب‌هایی کوچک و خوش‌دست و خوش‌آب‌ورنگ است، با همین ایده‌ی کلی منتشر شده، اما تفاوت‌هایی نیز با بقیه‌ی این نوع کتاب‌ها دارد. بهار ۱۳۹۰ از این مجموعه ۱۱ کتاب منتشر شد. این قصه‌ها برای بچه‌های ۶ تا ۱۰ ساله منتشر شده است، اما کسانی که اهل قصه‌خوانی برای بچه‌هایشان هستند می‌توانند…

NO1-13

خیالات خام و شیرین بازگشت به گذشته

با اینکه می‌دانم این چیز‌ها فقط یک سری خیالات خام است، هربار قهرمان کتابی به گذشته برمی‌گردد حسابی به او حسودی می‌کنم؛ به‌خصوص که بتواند برود و چیزی را در سال‌ها قبل درست کند. مژگان کلهر هم در رمان «دختری با روبان سفید» حتماً این را می‌داند، چون فکر می‌کنم آدم‌های زیادی از فکر برگشتن به گذشته، حتی در حد مرور خاطرات خوش، لبخند می‌زنند. اما انگار به همین سادگی هم نیست، چون «احترام»، پیرزنی که در یک خانه‌ی قدیمی زندگی می‌کند، خودش به تنهایی نمی‌تواند چیزی را در گذشته عوض کند و به کمک شیرین، دختری که با مادرش در خانه‌ی او زندگی می‌کند، احتیاج دارد. شیرین هشت ساله، که توی خانه‌ای که مال خودشان نیست احساس سردرگمی و کسالت می‌کند، هم از یک ماجرای هیجان‌انگیز بدش نمی‌آید؛ به‌خصوص که این اتفاق‌ها در اتاقی می‌افتد که تا به حال احترام اجازه نداده کسی واردش شود و همین می‌تواند کمی…

NO1-12

شرورترین دختر مدرسه

تعداد بچه‌هایی که عاشقانه منتظر رسیدن اولین روز کلاس اول دبستان هستند اندک است. کمتر بزرگ‌تری می‌تواند در اطرافش جمله‌ی «عاشق مدرسه رفتنم» را بشنود. انید بلایتون، نویسنده‌ی انگلیسی قرن بیستم، این بار شخصیتی آفریده است که مدرسه را کمی بیشتر از معمول دوست دارد. او در کتاب شرور‌ترین دختر مدرسه مبصر می‌شود ماجرای «الیزابت» را ادامه می‌دهد؛ دختری که در قسمت اول کتاب شرور‌ترین دختر مدرسه تقریباً همه‌ی کارهای خلاف مقررات مدرسه‌ی «وایتلیف» را انجام داده و سرانجام به آرامش رسیده بود. او منتظر است تا به مدرسه بازگردد و در نقش مبصرْ سال اولی‌ها را هدایت کند، اما قضیه با ورود «آرابلا» به خانه و بعد مدرسه کمی فرق می‌کند. آرابلا شبیه عروسک‌های تزیینی لباس می‌پوشد، رفتار شایسته‌ای دارد، و «ظرافت» و به قول نویسنده‌ی کتاب «حماقت» را همزمان دارد. او از فضای حاکم بر مدرسه دل خوشی ندارد و دوست دارد فضایی شایسته‌تر و خانمانه‌تر داشته باشد،…