farakhan

فراخوان مقاله برای شماره‌ی هجدهم پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان

درباره‌ی رابطه‌ی دانشگاه و ادبیات بحث‌های زیادی وجود دارد و بسیاری از نویسندگان و اهل دانشگاه در این زمینه اظهارنظر کرده‌اند. این رابطه در ایران شاید با خیلی از کشورهای دیگر متفاوت باشد. در برخی کشور‌ها در این بحث‌ها به محافظه‌کاری نظام دانشگاهی به دلیل برخورداری از سنت‌های ریشه‌دار اشاره شده است. این سنت‌ها هم‌زمان که از اعتبار علمی نظام دانشگاهی محافظت می‌کنند، در برابر برخی نوآوری‌ها مقاومت می‌کنند. با این همه، تنوع در نظام دانشگاهی به‌خصوص در حوزه‌های علمی و فناوری تا حدود زیادی این معضل را حل کرده است و پژوهش‌های آینده‌نگرانه در دانشگاه‌ها رونق گرفته است، اما در کشور ما وضعیت به‌گونه‌ای دیگر است. در ایران به نظر برخی هنوز دانشگاه سنگر مقاومت در برابر نوآوری‌هاست و تحولات مهم حوزه‌های مختلف علوم انسانی و صنایع بیرون از نظام دانشگاهی رخ می‌دهند، ضمن این‌که سال‌های گذشته نظام دانشگاهی ضعیف‌تر نیز شده است. علاوه بر این، عدم ارتباط مناسب…

farakhan

فراخوان مقاله برای شماره‌ی هفدهم پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان

درباره‌ی رابطه‌ی دانشگاه و ادبیات بحث‌های زیادی وجود دارد و بسیاری از نویسندگان و اهل دانشگاه در این زمینه اظهار نظر کرده‌اند. این رابطه در ایران شاید با خیلی از کشورهای دیگر متفاوت باشد. در برخی کشورها در این بحث‌ها به محافظه‌کاری نظام دانشگاهی به دلیل برخورداری از سنت‌های ریشه‌دار اشاره شده است. این سنت‌ها همزمان که از اعتبار علمی نظام دانشگاهی محافظت می‌کنند، در برابر برخی نوآوری‌ها مقاومت می‌کنند. با این همه، تنوع در نظام دانشگاهی به خصوص در حوزه‌های علمی و فناوری تا حدود زیادی این معضل را حل کرده است و پژوهش‌های آینده‌نگرانه در دانشگاه‌ها رونق گرفته است، اما در کشور ما وضعیت به‌گونه ای دیگر است. در ایران به نظر برخی هنوز دانشگاه سنگر مقاومت در برابر نوآوری‌هاست و تحولات مهم حوزه‌های مختلف علوم انسانی و صنایع بیرون از نظام دانشگاهی رخ می‌دهند، ضمن این‌که سال‌های گذشته نظام دانشگاهی ضعیف‌تر نیز شده است. علاوه بر این…

farakhan

فراخوان مقاله برای شماره‌ی پانزدهم پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان

سواد ادبی، سواد خواندن «سواد خواندن» یکی از پایه‌ای‌ترین مهارت‌های انسان است. انسان بدون این مهارت در زندگی امروز با دشواری‌های بسیاری رو به رو خواهد شد. آموزش بدون داشتن مهارت خواندن به سختی ممکن خواهد بود. پایه‌ی آموزش و پرورش «سواد خواندن» است که در کنار مهارت نوشتن، مهم‌ترین هدف آموزش و پرورش ابتدایی در همه جاست. پژوهش‌ها نشان می‌دهد دانش‌آموزانی که در سواد خواندن مشکل دارند، از فهم درس‌هایی مانند علوم و ریاضی نیز مشکل دارند و دانش‌آموزانی که از نظر سواد خواندن سطح بالایی قرار دارند، در درس‌های دیگر مانند علوم و ریاضی نیز موفق‌تر عمل می‌کنند. اما سواد خواندن در آموزش و پروش معمولاً به خواندن متن‌های اطلاعاتی و کسب اطلاعات محدود می‌شود و کمتر شامل خواندن ادبی که خواندنی متعالی‌تر است، می‌شود. در خواندن ادبی خواننده در جست‌و‌جوی چیزی بیشتر از اطلاعات است و خواندن خلاقانه‌تری است. آیا میان خواندن به قصد کسب اطلاعات و…

farakhan

فراخوان مقاله برای شماره‌ی چهاردهم پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان

آیا شعر برای خردسالان ممکن است؟ از دیرباز در تعریف شعر، عنصر خیال اهمیت دارد و موسیقی تنها وجه بارز شعر نیست. برای همین در سنت شعری ما نیز بین نظم و شعر تفکیک قایل شده‌اند. کلام موزون و مقفی را نظم دانسته و کلام موزون و مقفایی را که خیال انگیز باشد، شعر نامیده‌اند. خیال را نوعی تصرف در زبان تعریف کرده‌اند، تصرفی که زبان را از ابزار ارتباط فرا‌تر می‌برد. حال پرسش اینجاست برای خردسالان که هنوز در مرحله‌ی آموزش زبان هستند، چگونه می‌توان از زبان به منزله ابزار ارتباط فرا‌تر رفت؟ آیا چنین فرا‌تر رفتنی فهم شعر را دچار اخلال نمی‌کند و آیا فراتر نرفتن، دستیابی به شعر را ناممکن نمی‌سازد؟ در پاسخ به این پرسش‌ها هم می‌توان با پرسشگر همدلی کرد و شعر خردسالان را فاقد شعریت مرسوم تعریف کرد و از بازتعریف شعرخردسالان به عنوان شعری کاملا متمایز از تعریف شعر رایج سخن گفت. هم…

farakhan

فراخوان مقاله برای شماره‌ی سیزدهم پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان

گروه سنی همین پسوند کودک و نوجوان که به «ادبیات» یا «کتاب» اضافه می‌شود، از نظر برخی خود اشاره به گروه سنی دارد و از ادبیات یا کتاب‌هایی حکایت می‌کند که مخاطبانش گروه سنی کودکان و نوجوانان هستند. برخی از کار‌شناسان ایرانی ادبیات کودک و نوجوان معتقدند که کودکان و نوجوانان دو مفهوم کلی در زمینه‌ی گروه سنی هستند و وقتی از گروه سنی سخن می‌گوییم باید آن را به اجزای کوچک تری تقسیم کرد تا بهتر بتوان درباره ویژگی‌ها و مشخصات آن و ادبیات متناسب با این گروه‌ها صحبت کرد. از نظر این گروه از کار‌شناسان باید کودکان و نوجوانان را به گروه‌های سنی کوچک‌تر و مثلا با فاصله ۲ یا ۳ سال تقسیم کرد تا به ویژگی‌های مشخص‌تری از آنان دست یافت و از ادبیات مناسب آنان سخن گفت. از سوی دیگر کسانی معتقدند که سن به تنهایی عامل تاثیر گذاری نیست و الزاما افراد یک گروه سنی…

farakhan

فراخوان مقاله برای شماره‌ی دوازدهم پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان

تشخص زبانی و لحن یکی از عناصری که قابلیت دارد تفاوت ادبیات کودک و ادبیات بزرگ‌سال را نشان دهد، «زبان» است. بحث از زبان در ادبیات کودک، محدود به بحث‌های عام زبان نمی‌شود بلکه مفاهیمی مانند «زبان کودکانه» را نیز شامل می‌شود؛ اما زبان کودکانه چه نوع زبانی است؟ زبانی که کودکان با آن سخن می‌گویند یا زبانی که کودکان آن را می‌فهمند؟ زبانی که کودکان با آن سخن می گویند، آیا ویژگی‌های مشخص و متفاوتی با زبان بزرگ‌سالانه دارد؟ اگر چنین زبانی وجود دارد، آیا تنها یک نوع زبانه کودکانه داریم یا انواع زبان‌های کودکانه وجود دارند و حتی می‌توان زبان‌های کودکانه‌ای نیز خلق کرد؟ این پرسش‌ها را می‌توان ادامه داد و بخشی از بحث‌های پیچیده و جدی ادبیات کودک با پاسخگویی به همین سوالات پیش می‌رود. در کنار دیدگاه‌های متفاوت نسبت به زبان در ادبیات کودک، همواره دیدگاهی جدی نیز مطرح است که زبان کودک را زبان ساده…

farakhan

فراخوان مقاله برای شماره‌ی یازدهم پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان

سرویراستاری انتشار و حتی خواندن کتاب کودک به دلیل هم‌نشینی متن و تصویر در کنار هم و نوع آماده سازی آن، از کتاب به معنای عام متفاوت است. این تفاوت‌ها سازمان نشرِ آن را نیز متفاوت می‌کند. در یک کتاب رمان، نویسنده به عنوان خالق اثر نقش محوری دارد و بخش‌های دیگر سازمان نشر در خدمت آن هستند، اما کتاب کودک محصولی جمعی است. اگرچه نویسنده به عنوان صاحب ایده‌ی اولیه نقشی مهم تر دارد، اما این ایده با تصویرهای تصویرگر، جان می‌گیرد و در هم‌نشینی مناسب متن و تصویر( گرافیک) به چشم می‌آید. این کارگروهی نیز مانند هر کار گروهی دیگر نیازمند سازماندهی، هماهنگی و انسجام است. در مؤسسات نشر پیشرفته ادیتور مسئولیت این کار را برعهده دارد. او مدیریت فرایندی را برعهده دارد که از ایده‌ی اولیه و طرح و متن شروع می شود و تا ارسال نسخه‌ی نهایی برای انتشار ادامه دارد. با این که ترجمه‌ی فارسی…

farakhan

فراخوان مقاله برای شماره‌ی نهم پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان

کتاب کودک در کشورهای در حال توسعه توجه به کتاب کودک را می‌توان یکی از ویژگی‌های کشورهای توسعه یافته ارزیابی کرد. بازار پر رونق کتاب کودک و نوجوان در کشورهای پیشرفته نشان می‌دهد که بدون توجه به نهاد کودکی، توسعه‌ی پایدار رخ نخواهد داد. گاهی مفهوم توسعه، در برخی از کشورهای در حال توسعه، به رشد و پیشرفت تکنولوژیک فروکاسته می‌شود و خیابان سازی و کارخانه سازی و بلندمرتبه سازیِ فاقد روح جای توسعه را می‌گیرد. توسعه هنگامی ارزشمند و پایدار است که انسان و زندگی انسانی در آن اهمیت داشته باشند. کتاب کودک و نوجوان از همین زاویه یکی از نشانه‌هایی است که به راحتی می‌تواند نشان دهد که انسان چه‌قدر در یک کشور اهمیت دارد. برای اینکه درباره یک کشور منصفانه داوری کنیم، نیازی به بررسی و کار‌شناسی تمام حوزه‌ها نیست که این کار نه ممکن است و نه لازم. کافی است ببنیم در آن کشور با کودکان…

farakhan

فراخوان مقاله برای شماره‌ی پنجم پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان

 تجربه نشان داده است که کودکان از “طنز” استقبال می کنند و بسیاری از کتاب هایی که در ایران به بازچاپ های متعدد رسیده اند، از عنصر طنز بهره برده اند. از قصه‌های مجید گرفته تا مجموعه داستان‌های شخصیت محور خارجی مانند نیکلا کوچولو، جودی دمدمی، مانولیتو و ….که در ایران با استقبال بچه‌ها رو‌به‌رو شده‌اند، همه رگه‌هایی از طنز داشته‌اند. در ایران نیز اگرچه در سال‌های اخیر کوشش‌هایی برای نوشتن کتاب‌های طنز صورت گرفته، اما به نظر می رسد خلق طنز کودکانه با دشواری‌هایی روبه‌روست. فارغ از داوری کیفی درباره‌ی آثار، شمار اندکی کتاب طنز برای کودکان منتشر می‌شود. در داستان‌ها و رمان‌های کودکانه نیز از عنصر طنز کم‌تر بهره گرفته می‌شود. فضای داستان‌ها و رمان‌ها به گواه پژوهش‌های علمی ، فضایی جدی و اغلب عبوس است. به رغم علاقه‌ی کودکان به طنز، ادبیات کودک و نوجوان ایران به طنز بی اعتناست و آثاری که به نام طنز منتشر…

farakhan

فراخوان مقاله برای شماره‌ی سوم پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان

چرا در داستان‌های ایرانی شخصیت‌های ماندگار برای کودکان خلق نمی‌شوند؟ اگر از «مجید» در قصه‌های مجید نوشته ی هوشنگ مرادی کرمانی بگذریم، شخصیت ماندگاری که دنیای داستان ایرانی را پشت سرگذاشته و به جامعه راه پیدا کرده باشد، نمی‌توان پیدا کرد. اغلب شخصیت هایی که نوجوانان و کودکان ایرانی در داستان ها خوانده اند. غیرایرانی بوده اند. در سال‌های اخیر شخصیت‌های بی شماری مانند هری پاتر, نیکلا کوچولو، جودی، رامونا، جونی بی‌جونز، فرانکلین و…. در میان بچه‌های ایرانی شناخته شده اند. می‌توان گفت که در ادبیات کودک ساختن چنین شخصیت‌هایی بسیار مرسوم است و بسیاری از این شخصیت‌ها از دنیای داستان‌ها به تلویزیون یا سینما راه پیدا یافته اند و حتی از آنجا به دنیای تجارت و اقتصاد. با رونقی که این نوع کتاب‌ها در بازار کتاب ایران پیدا کرده اند، کوشش‌هایی از سوی نویسندگان ایرانی برای خلق چنین شخصیت‌هایی صورت می‌گیرد، اما هنوز نتیجه چندان درخشانی به دست نیامده…