روزی روزگاری هنر

تاکنون پنج جلد از مجموعه‌ی فرهنگ و تمدن ایرانی منتشر شده که شامل این کتاب‌هاست: سرگذشت نمایش در ایران، نوشته‌ی رضا آشفته، سرگذشت موسیقی در ایران، نوشته‌ی عزت‌الله الوندی، سرگذشت نقاشی در ایران، نوشته‌ی پرویز براتی. مجموعه‌هایی از این دست را، برای کودکان و نوجوانان، معمولاً به دو روش می‌نویسند: یا عده‌ای متخصصِ همان رشته دور هم جمع می‌شوند و مجموعه‌ای «دقیق و علمی» فراهم می‌آورند و یا گروهی از نویسندگان آشنا به ادبیات کودک و نوجوان، با گرایش‌های مختلف، دور هم جمع می‌شوند و مجموعه‌ای «جذاب و خواندنی» برای مخاطب می‌نویسند. مجموعه‌ی فرهنگ و تمدن ایرانی با یک تیر هر دو نشان را زده است؛ اطلاعاتی که در این کتاب‌ها ارائه می‌شود هم دقیق و علمی است و هم جذاب و خواندنی. اگرچه این مجموعه، در نوع خود، از نخستین گام‌ها در جهت نوشتن تاریخ هنر ایران برای بچه‌ها محسوب می‌شود و قاعدتاً باید ضعف‌هایی داشته باشد، ولی خوشبختانه…

دوستیِ دور از انتظارِ دو خزنده‌ی خنده‌دار

هدف جوی کاولی از نوشتنِ ماجراهای مار و مارمولک این بوده که به بچه‌های کوچک نشان بدهد «دوستی نتیجه‌ی همانندی نیست، بلکه از سازش میان تفاوت‌ها پدید می‌آید.» این کتابْ داستانی تخیلی است درباره‌ی دو خزنده: مار و مارمولک. یکی زیبا و خودخواه و دیگری حساس و غیرقابل پیش‌بینی. این دو جانور در یک بیابان با هم آشنا و سپس دوست می‌شوند؛ یک دوستیِ گرم و شیرین که با ماجراهای خنده‌دار همراه است. خانم کاولی برای نوشتن این کتاب برنده‌ی چند جایزه شده است. خانم فریده خرمی هم پانزده داستان از این کتاب را به فارسی ترجمه کرده که شامل ماجراها و دردسرهای زندگی و دوستیِ این مار و مارمولک است. مخاطب، با خواندنِ داستان‌های این دو خزنده، متوجه می‌شود که آن‌ها چگونه یاد می‌گیرند همدیگر را بهتر و بیش‌تر بشناسند، چه تفاوت‌هایی با هم دارند و چگونه می‌توانند بدون ناراحتی در کنار هم زندگی کنند. علاوه ‌بر این، مار…

یک جفت دوقلوی ناهمسان دوست‌داشتنی

اگر قرار باشد یکی از مهم‌ترین کاربردهای ادبیات را برای کودکان خود پرورش تخیل و آزاد ساختن ذهن آن‌ها از محدودیت‌های روزمره بدانیم، این کتاب دوقلو، از همان ابتدا، یعنی وقتی که در کتاب‌فروشی آن را در دست گرفته‌اید، خودش را به‌عنوان پیشنهادی مفید و متفاوت نشان می‌دهد. کتاب‌های دوقلوی کلونک علیه کلونک و کوکا ـ کلونک، در یک مجلد و به صورت دوگانه چاپ شده‌اند، به این ترتیب که کتاب را می‌توان، از هر دو سو، باز کرد و در هر سمت کتاب، با داستانی مستقل از مجموعه‌ی کلونک، مخترع دوست داشتنی و متفاوت، جسور و باهوش روبه‌رو شد. این شکل از بازیگوشی، که در فرم کتاب پیاده شده است، در محتوای آن نیز به خوبی خود را نشان می‌دهد. شکلی از آزادی تخیل، و شیطنت و بازیگوشی، در تمام سطرها و ماجراهای کتاب جریان دارد که می‌تواند لحظه‌های جذاب و دوست‌داشتنی‌ای را برای خواننده‌ی کتاب، و کودک شما،…

کلوچه‌ی بازیگوش

کلوچه‌ی گرد و قُلنبه کتابی است، با جلد سخت و صفحه‌های گلاسه و صحافیِ خوب. تصاویر زیبایی هم دارد که به تنهایی می‌توانند عامل جذابیتِ کتاب باشند و توجه کودکان و حتی خردسالان را جلب کنند. ماجرای کتاب یکی از قصه‌های ساده و شیرین قدیمی است که براساس افسانه‌ای روسی نوشته شده است: قصه‌ی کلوچه‌ای که از توی اجاقِ خانه‌ی یک پیرمرد و پیرزن بیرون می‌پرد، قل می‌خورد و قل می‌خورد و قل می‌خورد؛ کلوچه‌ی زبر و زرنگی که از دستِ پیرمرد و پیرزن، پسرک، دو مرد چاه‌کن، خرس و… فرار می‌کند، ولی… ولی دست آخر گرفتار حیوانی می‌شود که آوازه‌ی مکر و حیله‌اش عالم را پر کرده است. بله، روباه. می‌پرسید خُب بعدش چی؟ بعدش بماند برای وقتی که می‌خواهید کتاب را بخوانید. فقط بدانید که ماجراهای کلوچه و فرارهایش برای بچه‌های دو تا هشت ساله جالب و شنیدنی خواهد بود. پدرها و مادرها می‌توانند قصه را برای بچه‌های…

مثل یک آینه

مجموعه‌ی فوتبالیست‌های سرتق داستان دانش‌آموزانی است که فوتبال آن‌ها را دور هم جمع کرده. هر جلد از این مجموعه از زبان یکی از اعضای این تیم روایت می‌شود؛ مثلاً، وانسای بی‌باک داستان دختری است که عاشق فوتبال است، اما هیچ تیمی او را نمی‌پذیرد. بزرگ‌ترین آرزوی وانسا بازی کردن در یک تیم فوتبال واقعی است و برای رسیدن به این آرزو هر کاری از دستش بربیاید انجام می‌دهد؛ مثلاً مسابقه دادن با یک عالم پسر نوجوان. یولی مدافعی به توان 4، جلد دیگری از این مجموعه، در مورد پسری است که توسط گروه هم‌سالان مورد آزار و اذیت قرار می‌گیرد. گروهی از دانش‌آموزان قلدر مدرسه از یولی می‌خواهند که هر چند وقت یک‌بار برای آن‌ها پول ببرد و او را تهدید می‌کنند. در هر جلد از این مجموعه، خواننده‌ی کودک و نوجوان کتاب با یکی از دغدغه‌ها و مشکلاتش روبه‌رو می‌شود؛ مسائلی مثل نداشتن اعتمادبه‌نفس، راه‌یابی به گروه هم‌سالان، تلاش…

هرگز تسلیم نشو!

جنگ دوم جهانی تمام شده است، اما آثار آن نه! در جنگ دوم جهانی، لهستان نیز، هم‌چون اتریش، فرانسه و بعضی کشورهای دیگر، به اشغال آلمان نازی درآمد، بسیاری از خانواده‌ها، از جمله خانواده‌ی لهستانیِ ژوزف بلیسکی، از هم پاشیدند و هر کدام از آنان به گوشه‌ای و زندانی درافتادند. کودکان آن‌ها بدون پدر و مادر در زیرزمین خانه‌ای که بمباران شده بود بزرگ می‌شدند. دختر بزرگ‌شان در همان زیرزمین مدرسه‌ای راه انداخته بود. او کودکان گمشده را، که هم سن و سال خواهر کوچکش بودند، جمع می‌کرد و برای‌شان قصه می‌گفت و تا جایی که امکان داشت به کار تنوع می‌بخشید. صبح‌ها را به درس اختصاص می‌داد و بعدازظهرها را به بازی. مدرسه‌ی او فقط برای 12 کودک جا داشت و او، با بی‌میلی، کودکانی را که می‌خواستند به مدرسه بیایند رد می‌کرد. یک روز کودکی را بیهوش در کنار پناهگاه‌شان یافتند که خروسی دور و بر او می‌پلکید.…

مومیایی آلفرد هیچکاک

«نوشته‌ای که از پی می‌آید، صرفاً مربوط به کسانی است که تازه با سه کارآگاه آشنا شده‌اند. اگر شما جزو کسانی هستید که سه کارآگاه را می‌شناسند، می‌توانید از پیام‌های بازرگانی صرف‌نظر کنید و یک‌راست به سراغ داستان سرگرم‌کننده‌ی سه کارآگاه بروید.» سه کارآگاه مؤسسه‌ای از کارآگاهان جوان است که سه پسر شجاع آن را تأسیس کرده‌اند: ژوپیتر جونز، پیت کرانشاو، و باب اندروز. ژوپیتر، به گفته‌ی خودش، مغز متفکر گروه است؛ باب مسئول تحقیقات است و یادداشت‌های مربوط به پرونده‌ها را می‌نویسد؛ و پیت، که ورزشکار و قوی است، دستیار ژوپیتر، در مأموریت‌های خطرناک، است. پسرها در راکی‌بیج زندگی می‌کنند؛ شهری کوچک در ساحل اقیانوس آرام که چند مایل با هالیوود فاصله دارد. این جا، در کالیفرنیای جنوبی، مسافت‌ها طولانی‌اند و داشتن اتومبیل واقعاً ضروری است. هیچ‌کدام از پسرها آن‌قدر بزرگ نیستند که بتوانند گواهینامه بگیرند، اما این مشکل پسرها خیلی زود حل شد: ژوپیتر در مسابقه‌ای برنده شد…

دوستی از جنس کاموا

تنهایی آدم‌هایی که پیر شده‌اند هر کدام به شکلی است. این کتاب از دریچه‌ی نگاه یکی از آن‌هاست. سارای پیر مهربان، که هر روز سوار شدن کودکان به اتوبوس و رفتن‌شان را به مدرسه می‌بیند، از آن گوشه پسری را می‌بیند تنها، به تنهایی خود سارا، که بچه‌هایش بزرگ شده و از کنارش رفته اند. دست‌های پسرک سرد است و می‌لرزد. سارا دوست دارد حداقل لبخندی از این کودکان ببیند؛ لبخندی که با آن کمی از تنهایی دربیاید. با دیدن این صحنه، یک فکر بکر به نظرش می‌رسد. این آغاز ماجراهایی است رازآمیز که هم دوستی و هم تفریح و هم سرگرمی را به همراه می‌آورد. عده‌ای کودک و بزرگ‌سال با هم دوست می‌شوند، تنهایی‌های‌شان پر می‌شود، و به هم فکر و کمک می‌کنند. این کتاب، در کمال سادگی، فضای تنهایی را ترسیم می‌کند. فرقی هم ندارد این تنهایی از آن چه کسانی است. شاید یک مادربزرگ، شاید کودکی که…

ترانه‌ای که همه را شاد کرد

در بیش‌تر داستان‌های‌مان گنجشک‌ها و پیرزن‌های مهربان ارتباطی متفاوت با هم برقرار می‌کنند. گنجشک‌ها قرار است تنهایی پیرزن‌ها را پر کنند و دل‌شان را اندکی شاد. در این کتاب هم این اتفاق آغازگر ماجرای یک ترانه است؛ ترانه‌ی گنجشک کوچکی که این بار برای عروسی می‌خواند. این کتاب به سادگی و روانی، همراه با ریتم، برای خردسالان یک ماجرای ساده را بیان می‌کند. این داستان رؤیاپردازی را با ریتم سرخوشانه همراه کرده ‌است تا کودک از آن لذت ببرد. طبق روال کتاب‌های این گروه سنی، بخشی از فضاسازی بر عهده‌ی تصویر است. هم‌خوانی داستان و تصویر یکی از ویژگی‌های برجسته‌ی این کتاب است. تصویرگر این کتاب سعی کرده‌ است با خطوط و شکل‌های ساده فضای اثر را برای کودک ملموس کند. تصویرهای کتاب، با تکرار تکه‌های رنگارنگ در صفحاتش، حس عروسی و شادی را به مخاطب کتاب منتقل می‌کند. سه لاک‌پشت ادبیات گروه سنی: کودک، خردسال کاربرد: لذت و سرگرمی،…

دعوتِ دوباره از سندباد، پری‌های دریایی و دیگران

چرا رمانِ تخیلیِ خارجی؟ دیگر بهانه‌ای نیست. طاهره ایبد یک رمان تخیلی ایرانی نوشته که از مشابه‌های غیر وطنی‌اش چیزی کم ندارد. پریانه‌های لیاسندماریس در مجموعه‌ی رمان نوجوان امروز منتشر شده و ماجرای آن درباره‌ی خواهر و برادری است که زندگی‌شان به ماجراهای عجیب و موجوداتِ غریب گره می‌خورد. لیانا و ادریس نام این خواهر و برادر دوست‌داشتنی است که داستان را پیش می‌برند. البته، پای شخصیت‌های دیگری هم در میان است: دی‌صبرا، ماهبان، پری‌های دریایی و… حتی سندباد. بله، خانم ایبد حتی سندباد افسانه‌ای را به جهانِ داستان دعوت می‌کند. ذهنیت تخیلی و داستانی نویسنده ستودنی و نثر و زبان اثر هم روان و خواندنی است؛ ضمن این‌که رمان پر از خیال و حادثه است. داستان پریانه‌های لیاسندماریس از جایی شروع می‌شود که یک پری دریایی از ادریس می‌خواهد گهواره‌ای برای بچه‌اش بیاورد و بعد… بعدش را در کتاب بخوانید. فقط بدانید که در داستان‌پردازی‌های خانم نویسنده در این…