مثل یک تلنگر…

چه‌قدر طول می‌کشد تا تأثیر تلنگری که به شما زده می‌شود کاملاً از خاطرتان برود؟ به نظرم پاسخ این پرسش بستگی به این دارد که کجای شما تلنگر خورده باشد، در چه وضعیت ذهنی و روحی‌ای این تلنگر را خورده باشید، و بالاخره چه‌قدر این تلنگر توانسته باشد شما را تکان بدهد. اما بچه‌ها ـ منظورم کودکانی است که در نخستین دهه‌ی زندگی خود به سر می‌برند ـ ممکن است تلنگرهایی را تجربه کنند که تأثیرشان تا مدت‌ها، حتی شاید تا آخر عمر، باقی بماند. کتاب قصه‌های قورت‌دادنی در واقع مجموعه‌ای از قصه‌های بسیار بسیار کوتاه است که می‌خواهد چنین تلنگرهایی به ذهن و روح بچه‌ها بزند. این کتاب مجموعه حکایاتی است با مضامین شبه فلسفی، که گاه تنه به حکایت‌های سنتی خودمان می‌زنند و در حقیقت می‌خواهد نخستین رویارویی کودکان را با مفاهیم اصلی سبک زندگی ترتیب دهد. در این کتاب مضامینی مثل نوع‌دوستی، غرور، خودخواهی، مرگ، زندگی نیک…

بیانِ تازه‌ای از تنهایی‌های درونیِ نوجوانی

شگفت‌زده را برایان سلزنیک نوشته و رضی هیرمندی ترجمه کرده است. قبل‌تر از این دو اسم کتاب دیگری را هم در فهرست لاک‌پشت پرنده معرفی کرده بودیم، اختراع هوگو کابره. در شگفت‌زده نیز شاهدِ تجربه‌ی تازه و جذابی هستیم که ناشی از شهامت و خلاقیت آقای سلزیک است. آخر او برای روایتِ داستانی که در ذهن داشته از رویکردی ابتکاری استفاده کرده و بخشی از ماجرای قهرمان‌هایش را در قالب تصویر و بخشی دیگر را در قالب متن تعریف می‌کند. مترجمِ کتاب این شیوه را «سینما رمان» نام‌گذاری کرده است؛ شاید برای این‌که وقتی خواننده کتاب را دست می‌گیرد انگار در حالِ تماشای یک فیلم سینمایی است. در «شگفت‌زده» با پسری نوجوان آشنا می‌شویم، به نام بن، که یک از گوش ناشنواست و مادرش را به تازگی از دست داده و بعد از این همه وقت باخبر شده که پدری هم دارد. رمان با این آگاهی شروع می‌شود و با…

یاد کودکی

کتاب جوجه‌تیغی مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه است. هر قصه انگار خاطره‌ای است از زمان کودکی، از سنین پیش از مدرسه، و از خانه و خانواده‌ی راوی. قصه‌ها کوتاهند: دو صفحه یا کمی بیش‌تر یا کم‌تر. خاطره‌ها پرماجرا نیستند: لحظه‌هایی هستند که در یاد راوی قصه مانده‌اند؛ صحنه‌هایی که در کنار هم حال و هوای کودکی را به تصویر می‌کشند. کودک با پدر، مادر، و برادرش در خانه‌ای زندگی می‌کند، اما انگار بیش‌تر با دیوارها، حیاط، و باغچه‌ی کوچکش، راه‌های خاکی بیرون خانه و محله آشناست، قواعدشان را می‌شناسد و در درون آن‌ها زندگی می‌کند. شهر داستان یکی از شهرهای بزرگ سوریه است. خانواده‌ی کتاب ثروتمند نیست، فقیر هم نیست؛ مثل خود شهر. فضای قصه برای ما آشناست. زکریا تامر، نویسنده‌ی بزرگ سوری، در این کتاب خود از کودکی شهرنشینان کشورهای اسلامی تصاویری صریح و واقعی نشان می‌دهد. کودک معصوم نیست؛ تامر از کودکانی واقعی حرف می‌زند، نه از وهمی که…

تنها در هفت ساعت!

میشائیل انده برای مخاطبان پیگیر ادبیات کودک و نوجوان نام آشنایی است. جادوگرانی که خودشان را جادو کردند رمانی فانتزی است که تنها در هفت ساعت اتفاق می‌افتد. این رمان چهار شخصیت دارد: دو جادوگر بدجنس، که سعی در نابودی کره‌ی زمین و پراکنده کردن شر دارند و یک کلاغ و یک گربه، که می‌خواهند با این دو جادوگر مبارزه کنند. دیوانه‌سرِ جادوگر و خاله‌اش از قراردادی که برای انجام کارهای شرورانه و نابودی کره‌ی زمین بسته‌اند عقب هستند. این رمان داستان تلاش‌های این دو برای ساختن معجونی است که با خوردن آن، در شب سال نو، آرزوی‌شان را برآورده کند؛ کلاغ و گربه هم مأمورند که جلوی این جادوگران را بگیرند. نام هر فصل کتاب یک ساعت است و اتفاقی را بیان می‌کند که در آن زمان رخ می‌دهد. این خط داستانی ساده، به دلیل شخصیت‌پردازی دقیق نویسنده، با جذابیت پیش می‌رود. یک گربه‌ی چاق و تنبل، که عاشق…

پرواز بر بلندای دیوار آهنین صفر و یک

می‌گویند نوجوانی دورانی است که فرد در آن، از طریق جامعه‌پذیری، از دنیای کودکی کنده و به دنیای بزرگ‌سالان وارد می‌شود. به همین دلیل نیز، آن‌چه فرد در دوران کودکی کسب کرده و ویژگی‌ها و امتیازهایی که به لحاظ شخصی از آن‌ها برخوردار بوده، با گذشتن از این دوره، یا مجوز ورود به زندگی بزرگ‌سالانه‌ی او را می‌گیرند و یا به‌عنوان ویژگی‌ای کودکانه کنار گذاشته می‌شوند و عملاً در گذر زمان مدفون می‌گردند. آخر بازی رمانی است که به نوجوان کمک می‌کند شکل ویژه‌ی تخیل خود را بازشناسی کند. استفاده از الگوی بازی‌های کامپیوتری و به جریان انداختن شکل ظریف و ویژه‌ای از تخیل هنرمندانه در این بستر مهم‌ترین ویژگی این رمان است. این تخیل هنرمندانه، که سرچشمه‌اش ماجراجویی‌های رایانه‌ایِ قهرمان داستان ـ آراز اقبالی ـ است، قصه و مخاطبش را به هزارتویی می‌برد، پر از صحنه‌های هیجان‌انگیز، اتفاقات پیش‌بینی‌ناپذیر و ماجراهای لذت‌بخشی که ایرانی بودن نویسنده‌ی آن لذت خواندن‌شان…

روزی که مانیا…

اگر کودکی زیر ۵ سال دارید و دنبال داستان‌هایی می‌گردید که هم برایش جذاب باشند، هم سرشار از تخیل باشند، و هم آموزش‌هایی متناسب با زندگی ما به او بدهند، بدون تردید، می‌توانید روی مانیا حساب کنید. مانیا دختربچه‌ای شیرین است که، هر روز در نقشی، داستانی می‌آفریند که در آن، با نگاه کودکانه، دنیای اطراف را به هم‌سن‌وسالانش می‌شناساند و آنان را با تخیل خود همراه می‌کند. مانیا یک مجموعه کتاب تصویری خوب برای کودکان است که اگر تصویر‌هایش هم به قدرت متنش بود، با درجه‌ی عالی در اینجا معرفی می‌شد. مانیا تجربه‌ای موفق در نوشتن کتاب برای کودکان زیر پنج سال است؛ به‌خصوص که معمولاً نوشتن کتاب برای این گروه در ایران چندان مرسوم نیست و نویسندگان ایرانی تمرین زیادی نداشته‌اند تا برای آنها بنویسند. در کتاب‌های گروه سنی زیر پنج سال، تصویر و متن چنان به هم پیوسته است که نمی‌توان داستان آن را مستقل از تصویرش…

کیت و تخیلش

اگر تصویر قصه خواندن برای بچه‌ها با به خواب رفتن آنها پایان می‌گیرد، کیت، گربه و ماه درست از خوابیدن در یک شب مهتابی شروع می‌شود؛ وقتی کیت از خواب می‌پرد و صدای گربه‌ای را می‌شنود: میو! و این همان دنیایی است که بیشتر بچه‌ها دوست دارند، با بیدار ماندن در شب‌ها، آن را تجربه کنند. در قصه‌ی کیت، شب شروعِ به راه افتادن تخیل کودکانه و به تصویر کشیدن دنیایی است که با خوابیدن بر آن چشم می‌پوشیم، اما رویاهای کودکانه‌ی کیت او را از تخت بیرون می‌کشاند تا در شهری که حالا به خواب رفته است به گشت‌وگذار برود؛ گشت‌وگذاری که کودک می‌تواند با کمک تصاویر کتاب در آن سهیم شود. وقتی صحبت از قصه‌ای تصویری می‌شود، همه‌ی جزئیات تصاویر به کمک می‌آیند تا ناگفته‌های قصه را کامل کنند. تصاویر بیدار شدن کیت از خواب و همراهی او با گربه در شهر این وظیفه را به خوبی انجام…

نوجوانی در ۵ هزار سال پیش

نارمر، شخصیت اصلی داستان، نوجوان است. شاید هم‌سن شما باشد یا یکی دو سال با شما اختلاف سن داشته باشد، اما در 5000 سال پیش از امروز، مدت‌ها قبل از ساخت اهرام مصر و ابداع خط تصویری، زندگی می‌کند. نارمرِ خوش‌قیافه و باهوش، درحالی‌که برادرش از او بزرگ‌تر است، جانشین پدرش است. آن شب سرد بود، خالی بود، هجوم سیاهی او را از آرزوهایش برای سرزمینی که فکر می‌کرد بزرگ‌ترین شهر کنار رود نیل و مرکز تمامی دنیاست بازمی‌داشت، درد همه‌ی وجودش را فراگرفت؛ همین درد کافی بود تا هشیار شود و از وادی هیچ، وادی سرد، وادی خواب ابدی بیرون بیاید. نارمر زنده می‌ماند اما وادار می‌شود از امیری سرزمینی که عاشقش است بگذرد. او، با گروهی تاجر، شهر و دیار خود را ترک می‌گوید و به سرزمین دوردست سومر، میان دو رود فرات و دجله (در عراق امروزی)، می‌رود. ماه‌های بسیاری خواب سرزمینش را میبیند و انتظار دارد…

کودک خود را جست‌وجو می‌کند

فرانکلین لاک‌پشتی است که کودک می‌تواند با او همراه شود تا از تاریکی بترسد اما با آن کنار بیاید، دروغ بگوید، نامرتب باشد، روز جشن از نبودن پدربزرگ و مادربزرگ ناراحت شود، رئیس‌بازی در آورد و دوستانش از او ناراحت شوند، دندان شیر‌ی‌اش بیفتد، به مدرسه برود، از خواهرش عصبانی شود اما از او مراقبت کند،‌ به اردو برود، یک روز بد را تجربه کند و به مادرش بگوید دوستت دارم. کودک در فضای کتاب‌های فرانکلین خودش را به جای او تصور می‌کند و توانایی‌ها، ضعف‌ها و احساسات خود را مى‌شناسد و با روش آزمون و خطا، خودش به تنهایی، بدون حضور بزرگ‌سالان، توانایی‌های خود را رشد می‌دهد؛ همچنین خلاقیتش پرورش می‌یابد و اعتماد به نفسش تقویت می‌شود؛ مهم‌تر از همه، از احساس گناهی که بزرگ‌سالان با پیام‌های اخلاقی‌شان و امر و نهی‌های پیوسته در او به وجود می‌آورند، مصون می‌ماند. چرا که کودک با همراهی با فرانکلین متوجه مى‌شود…

عاقبت پاک کردن مسئله

اسکار از همان روز اول با برادرش، رابرت، مشکل پیدا می‌کند، از او خوشش نمی‌آید، و هیچ‌جوره نمی‌تواند با او کنار بیاید. رابطه‌ی تیره‌وتار این دو برادر، به برکت توجه بیش از حد پدر و مادرش به رابرت، ادامه پیدا می‌کند و به مرور حادتر هم می‌شود؛ آن‌قدر که اسکارکاسه‌ی صبرش لبریز می شود و نقشه‌ای می‌کشد تا از دست رابرت خلاص شود. عملیات دک کردن کپک داستان پیاده‌کردن نقشه‌ی اسکار برای حذف رابرت است. اسکار در قدم اول دنبال خانه‌ای برای رابرت می‌گردد. او برای این کار خانم و اقای هنسون، همسایه‌های پیرشان، را انتخاب می‌کند. او خیلی حساب‌شده هنسون‌ها را متقاعد می‌کند که پدر و مادرش به کمک مالی نیاز دارند و دنبال خانواده‌ای برای نگهداری از رابرت می‌گردند؛ از طرفی، همزمان به پدر و مادرش می‌رساند که هنسون‌ها پیر و ناتوان شده‌اند و برای کارهای باغچه به یک پسر نیاز دارند و رابرت را هم خیلی دوست…