NO-2

عاملیت در «خاله سوسکه» و «پری چه کسی را با خود برد؟»

روشنک پاشایی از چه خواهی زد مرا برگو عیان گفت خواهم زد باین چوب قپان می‌نمایم بند در گردن تو را در طویله می‌دهم مسکن تو را می‌شود مردن به از ماندن تو را گفت ندهم بنده هرگز تن تو را کشته گردم گر شوم من زن تو را از لحاظ ساختاری، پری چه کسی را با خود برد اثر سوسن طاقدیس را می‌توان قصه‌ای زنجیره‌ای به شمار آورد. قصهٔ زنجیره‌ای، نوعی قصهٔ عامیانه است که در آن برخی از رخدادهای درون قصه به گونه‌ای زنجیروار تکرار می‌شوند؛ به عنوان مثال می‌توان از «خاله سوسکه» یاد کرد که اولریش مارزولف، در طبقه بندی قصه‌های ایرانی آن را قصه‌ای زنجیره‌ای نامیده است . خاله سوسکه، در بازار با صاحبان پیشه‌های مختلف برخورد می‌کند و در هر برخورد، به گفتگویی مشابه با گفتگوی پیشین خود می‌پردازد. به همین منوال، در ‌پری چه کسی را با خود برد نیز، پری با حیوانات مختلف…

NO-2

دگردیسی قالب در شعر نوجوان؛ برخورد مصرفى با قالب

عباس تربن ما درست به دوره‌ای رسیده‌ایم که شعر مرده است، مسیر نظر تنگ و محدودی که قدما داشتند به پایان رسیده است. انتهای دیوار است. راه کور شده است. ۱ نیـمـــا یوشیــــج اگر شعر بزرگسال برای عصیان علیه قالب‌های کهن و زایش پیشنهادهای تئوریک و نمونه‌های شعری در قالب‌های نو به فرصتی هزار ساله نیاز داشت، تغییر و تحولات مربوط به قالب در شعر نوجوان، تنها چیزی حدود نیم قرن زمان برد. محمود کیانوش یکی از اولین کسانی بود که در عصر حاضر شعرهایی خاص کودکان و نوجوانان سرود؛ شعرهایی که به ‌دلیل موفقیت نسبی در ابعاد مختلفی نظیر شاعرانگی، زبان، موضوع و… عنوان «پدر شعر کودک و نوجوان ایران» را برای او به ارمغان آورد. شعرهای کیانوش در‌‌ همان قالب‌های کهن شعر بزرگسال سروده شده بودند و نسل بعدی‌ای که پس از او به‌طور حرفه‌ای پا به عرصهٔ شعر کودک و نوجوان گذاشت نیز، درست مثل یک سنت…

NO-2

بر ضد نوجوان؛ سیاه‌مشقی پدیدار‌شناختی دربارهٔ شعر نوجوان

حسین شیخ‌الاسلامی الف) گشایش: شعر نوجوان چیست؟ شعر نوجوان چه کارکردی دارد؟ آیا اساساً می‌توان به شعر نوجوان، به عنوان گونه‌ای شعر معتقد بود یا باید «نوجوانانه» بودن برخی اشعار را صرفاً ویژگی عرضی آن‌ها دانست که به صورت طبیعی باعث می‌شود دسته‌ای از اشعار جداگانه و با شکل و شمایلی متفاوت منتشر شوند و بالمآل طبقه و دسته‌ای بسازند که بتوان جداگانه آن‌ها را بررسی و احکام و ویژگی‌هایشان را استنتاج کرد؟ این پرسش‌ها، پرسش‌هایی است که عموماً دغدغه‌های اصلی نظری دربارهٔ شعر نوجوان محسوب می‌شود. پرسش‌هایی که البته در سایهٔ یک واقعیت اساسی رنگ‌ می‌بازند و اهمیت خود را از دست می‌دهند. آن واقعیت این است که «شعر نوجوان» در ایران روز به روز از محبوبیت کمتری برخوردار شده و حجم و کمیت مخاطبان آن، به درجهٔ نگران‌ کننده‌ای رسیده است. و حتی به نظر می‌رسد همین واقعیت نگران کننده، پژوهشنامه‌ و مسئولانش را بر آن داشته که…

NO-2

متون متفاوت، گونه‌های همسان

پری نودلمن مترجم: مسعود ملک‌یاری داستان‌های زیر را در نظر بگیرید: •    در داستان «بطری ارغوانی » نوشته‌ی ماریا اجوورث  که نخستین بار در سال 1801 منتشر شد، رازمُند  جوان که با مادرش برای پیاده روی رفته، بطری ارغوانی زیبایی را در ویترین داروخانه‌ای می‌بیند. مادر، بخت انتخابی به رازمند می‌دهد و او سرانجام به جای کفش نو، بطری ارغوانی را انتخاب می‌کند. ولی طولی نمی‌کشد که با خالی شدن بطری، رنگ ارغوانی بطری هم رخت برمی‌بندد. حالا رازمند می‌ماند و کفش‌های وصله‌داری که جز پادرد و دردسر چیزی برایش ندارد. •    «آلیس در سرزمین عجایب » نوشتۀ لوییس کارول ، نخستین بار در سال 1865 وارد بازار شد. در این داستان، دختری که تابستانی ملال‌آور را پشت سر می‌گذارد، ناگهان در گودال لانۀ خرگوشی می‌افتد. تا به خودش می‌آید، شستش خبردار می‌شود که با خوردن چیزهای مختلف بزرگ و کوچک می‌شود و در پی رخدادهای گوناگون می‌تواند با انواع…

NO-2

شعر برای نسل «زِد»

علی اصغر سیدآبادی طرح مسئله از مدت‌ها پیش فکر می‌کنم که جغرافیای مشترک برای «وطن» کافی نیست. می‌توان در جغرافیای مشترکی بود و همزمان وطن مشترکی نداشت. تکنولوژی، تنها، ابزاری برای آسان‌تر شدن کار‌ها نیست؛ بلکه در کیفیت زندگی ما نیز تأثیر گذاشته و مفاهیم بسیاری را تغییر داده است. ما می‌توانیم صحنه‌ای را فرض کنیم که چند نفر همدیگر را با چشم می‌بینیم، اما همزمان گوش و هوش هر یک از ما در گوشهٔ دیگری از این جهان سیر می‌کند، شاید به زبانی دیگر می‌شنویم و می‌گوییم. شاید به زبانی دیگر می‌خوانیم و می‌نویسیم. شاید حتی به همین زبان، اما از جهانی دیگر حرف می‌زنیم و می‌شنویم. دیدن، برای با هم بودن کافی نیست. می‌توان همدیگر را دید و با هم نبود. نوجوان‌ها با ما زندگی می‌کنند، این با ما زندگی کردن انگار فقط مفهومی جغرافیایی است. ما گاهی از لای در آن‌ها را می‌بینیم، با هدفونی در گوش…

NO-2

تصویرگری شعر کودک و نوجوان

سحر ترهنده بودن یا نبودن تصویر وجود تصویر در کتاب‌های شعر کودکان، امری بحث برانگیز و مورد مناقشه است. متخصصان، شعر را زبان طبیعی کودک می‌دانند و بر این اعتقادند که شاعران به دلیل روحیاتی مانند مرکزگرایی، جان‌دارپنداری و شیفتگی به بازی، شباهت بسیاری با کودکان دارند و در واقع پهنه‌ٔ شعر وامدار دوران کودکی است و به همین دلیل است که کودکان با شعر رابطه‌ای طبیعی برقرار می‌کنند (قزل‌ایاغ، ص۲۲۲). مخالفان حضور تصویر در کتاب‌های شعر کودک، با تأکید بر این نظر عنوان می‌دارند که شعر پدیدهٔ هنری مستقلی است که به کمک تصاویر شاعرانهٔ خود در قالب زبانی ملموس و عاطفی با کودک ارتباط برقرار می‌کند. در این میان تصویرهایی که تنها به ترسیم عوامل عینی شعر می‌پردازند یا سطحی‌ترین لایه‌های شعر را دستمایه قرار می‌دهند، نه تنها کمکی به درک تخیل شاعرانه نمی‌کنند، بلکه برعکس راه تخیل فرد را می‌بندند و باعث یکسان‌سازی برداشت‌ کودکان می‌شوند. با…

NO-2

ترسیم جنسیت در شعر برای نوجوانان

ترجمه و تلخیص: ربابه نصیری امینی نویسندگان: آنجلا بویمر جانسون، لارن جی، مکلانهن و ماریا پانک متز هویت جنسی در سنین بسیار پایین به دست می‌آید، اما فقط در دوران نوجوانی است که این هویت، با قالب‌ها و باورهای ملازم این دوره، عامل مهمی در زندگی زنان و مردان جوان می‌شود. این موضوع که آیا این قالب‌ها و باور‌ها با تعریف اجتماعی یک نقش جنسیتی «مناسب» منطبق هستند یا نه، دلمشغولی همهٔ نوجوانانی است که تلاش می‌کنند هویت جنسی‌شان را بهبود بخشند و آن را متعالی کنند. خانواده، همسالان و احتمالاً ویژگی‌های توارثی هم مانند هنجارهای فرهنگی براین هویت تأثیرگذارند. علاوه بر این‌ها، بحث‌های بسیاری دربارهٔ این موضوع در رسانه‌ها می‌شود؛ با وجود این، مدرسه‌ها و مطالب برنامه‌های آموزشی که برای نوجوانان ارائه می‌شوند و می‌توانند منابع مؤثری در درک دانش آموزان از نقش جنسیتی مناسب باشند، اغلب این مهم را از قلم می‌اندازند. آثار ادبی نیز می‌توانند به خوبی…

pazhuheshnameh-9

کندکاوی اخلاقی پیرامون «شب گربه‌های چشم سفید»

حسین شیخ‌رضایی، لیلا لامعی رامندی، ساناز توسلی، آذر نشاط‌روح فاطمه دارنگ، فرشته اسکندری‌نژاد، شهلا نظری، زهرا شیرازی درآمد اخلاق و چگونگی زیست اخلاقی از مهم‌ترین، مناقشه‌برانگیزترین و زنده‌ترین حوزه‌های بحث معاصر است و به دلیل اهمیت و نقش غیرقابل انکار اخلاق در تنظیم رفتارهاى فردى، مناسبات اجتماعى، و حتى روابط بین‌المللى رشته‌ها و تخصص‌هاى گوناگونى به پژوهش در باب آن مشغول‌اند. آنچه امروزه از اخلاق مراد می‌شود، بسیار متفاوت با دیدگاهى سنتى است که مطابق با آن نقش و کارکرد اخلاق محدود به ارائه‌ی دستورالعمل‌ها و اوامری‌ خشک و غیرقابل‌چون‌وچرا بود همچنین عالمان علم اخلاق دیگر از نقش مرشد و راهنما خارج شده و وظیفه‌ی خود را صرفاً ارائه‌ی توصیه‌هاى اخلاقى نمی‌دانند. در برنامه‌ریزی‌های فلسفه برای کودکان نیز اخلاق از مهم‌ترین مؤلفه‌های مورد بحث بوده است. هدف در اینجا نه آموزش مستقیم مفاهیم اخلاقی و دادن کلیشه‌هایی اندرزگویانه به کودکان، بلکه حساس کردن آنان به شنیدن استدلال‌های اخلاقی مختلف و…

mohsen-hejri

لذت از هراس؛ زیبایی‌شناسی ادبیات وحشت

محسن هجری: به تعبیر کانت در امر زیبا هماهنگی، انسجام و هدفداری دیده می‌شود و لذت می‌تواند پیامد مواجهه‌ی آدمی با زیبایی باشد. درنقطه‌ی مقابل، آدمی به محض آن‌که با نازیبایی ناشی از پراکندگی و بی‌نظمی وتخریب مواجه می‌شود، دچار رنج وهراس می‌گردد. با این حال  به نظر می‌رسد نگاه کانتی در تبیین لذت‌بخشی ادبیات وحشت به بن‌بست گرفتار می‌آید، چون مخاطب سوژه‌هایی را لذت‌بخش می‌بیند که هماهنگی و انسجام پدیده‌ها را مختل می‌کنند و آن چه را ما اهداف متعالی و زیبا می‌خوانیم به نابودی می‌کشاند! و پرسش اساسی این است که چرا مخاطب ادبیات وحشت اندیشیدن به هیولاها واشباحی را که در تاریکی به آدمی‌حمله‌ور می‌شوند و او را قربانی می‌کنند لذت‌بخش می‌بیند، درحالی‌که حس زیبایی‌شناسی اقتضا می‌کند اقبال مخاطب به ادبیات از آن رو باشد که جهانی زیباتر از آن‌چه در واقعیت می‌بیند تجربه کند؟ پاسخ قانع‌کننده به این پرسش بسیار دشوار است، اما دراین نوشتار تلاش…

pazhuheshnameh-No.1

وحشت به مانند کالا

کیمبرلی رینُلدز ترجمه‌ی مسعود ملک‌یاری اشاره‌ی مترجم: ادبیات وحشت در ایران، مانند بسیاری از پدیده‌های وارداتی، فله‌ای و بی‌هیچ حساب و کتاب در دسترس قرار گرفت. ناشران، بی‌آن‌که بر آستانه‌ی تحمل و ترس کودکان و نوجوانان ایران اشراف داشته باشند، هرچه در فهرست بِفروش‌های جهان بود آوردند و منتشر کردند. کسی به این نکته توجه نکرد که بافت فرهنگی بچه‌های ما تاب یورش یکباره‌ی هیولاهای وحشتناک و نسل تازه‌ی خون‌آشام‌ها را دارد یا نه. نگارنده، برای کسب تجربه و آگاهی از این موج تازه در ادبیات کودک و نوجوان، بیش از چهل عنوان کتاب در این حوزه خوانده و ویرایش کرده است. حتی دو سالی، برای مواجهه با نوجوانانی که مشتاقانه این کتاب‌ها را فله‌ای می‌بلعیدند، در غرفه‌ی برخی ناشران حاضر شده تا دلایل این اقبال و استقبال را بیابد. سخن بسیار است و مجال کم. در این اشاره همین را می‌توان گفت که بسیاری از والدین تسلیم خواست بچه‌های…